Duru
New member
Bu noktada hikâyedeki Mert'in yüzündeki şaşkınlığı düşünün.
“Yani geçmişte erkek dansçıların sahneye çıkması bugünkü beklentilerimizden farklı bir toplumsal ortam yaratıyordu.”
Elif cevap verdi:
“Evet. Hatta bazı dönemlerde dans, bugün düşündüğümüzden çok daha farklı toplumsal anlamlar taşıyabiliyordu.”
Bu konuşma bize önemli bir şey öğretti:
Geçmiş toplumları bugünün alışkanlıklarıyla açıklamaya çalışmak çoğu zaman yanıltıcı olabilir.
Bir dönemde sıradan kabul edilen bir davranış başka bir dönemde tartışmalı olabilir. Aynı şekilde bugün bize olağan gelen bazı davranışların geçmişte farklı karşılıkları bulunabilir.
Erkekler Planladı, Kadınlar Hissetti mi? Hikâyenin Asıl Sorusu
Burada arkadaş grubumuz arasında daha farklı bir tartışma başladı.
Mert şöyle dedi:
“Dans organizasyonunda benim yaptığım gibi planlama daha çok sonuç almaya yönelik.”
Elif gülümsedi:
“Ben de insanların birbirleriyle nasıl iletişim kurduğuna dikkat ediyorum.”
Sonra ikisi de aynı anda sustu.
Çünkü bu iki özelliği erkeklere ve kadınlara aitmiş gibi anlatmanın ne kadar kolay, ama ne kadar yanıltıcı olduğunu fark ettiler.
Gerçek hayatta stratejik düşünen kadınlar da vardır.
Empati kuran erkekler de.
Aynı insan hem planlama yapabilir hem de başkasının duygusunu önemseyebilir.
Bizim hikâyedeki karakterlerin farklılıkları cinsiyetlerinden değil, kişiliklerinden ve deneyimlerinden kaynaklanıyor.
Mert'in çözüm odaklı olması, “erkekler böyledir” diye açıklanamaz.
Elif'in ilişkileri gözetmesi de “kadınlar böyledir” diye genellenemez.
Asıl güzel olan, iki yaklaşım birleştiğinde ortaya çıkan sonuçtur.
Mert:
“Ne zaman başlayacağımızı belirleyelim.”
Elif:
“İnsanların hazır olup olmadığını da gözden kaçırmayalım.”
Mert:
“Öyleyse önce ortamı hazırlayalım.”
Elif:
“Sonra herkesin kendisini rahat hissedebileceği bir alan oluşturalım.”
Ve sonunda müzik başladı.
“Raks Edelim” Sözünün Günümüzdeki Hissi
Bugün birinin “raks edelim” demesi genellikle ciddi bir tarihsel açıklama gerektirmez.
Büyük ihtimalle basitçe:
“Hadi dans edelim.”
demek istiyordur.
Fakat ifade, “dans edelim”den daha edebî ve nostaljik duyulabilir.
Özellikle şiirlerde, edebî metinlerde, eski Türkçe havası taşıyan konuşmalarda veya geleneksel kültürden söz edilirken tercih edilebilir.
Örneğin:
“Müzik başladı, hadi raks edelim.”
Burada anlam doğrudan danstır.
“Yapraklar rüzgârla raks ediyordu.”
dediğimizde ise kelime mecazî bir güzellik kazanır. Yaprakların rüzgârla hareket etmesi, adeta dans etmeleri gibi tasvir edilir.
Bu kullanım, “raks” kelimesinin yalnızca insan hareketiyle sınırlı olmadığını da gösterir.
Zaten sözlükte “salınım” anlamının bulunması da kelimenin hareket fikriyle olan bağını ortaya koyar.
Cumhuriyet Döneminde Dansın Değişen Anlamı
Hikâyemizin geçtiği eski konağın kapısından çıkıp biraz daha ileriye, Cumhuriyet dönemine geçelim.
Dansın toplumsal anlamı zaman içinde yeniden şekillendi.
Cambridge University Press'te yayımlanan Arzu Öztürkmen'in çalışması, Osmanlı'dan erken Cumhuriyet dönemine geçişte dans anlayışının dönüşümünü ele alıyor. Çalışmada Selma Selim Sırrı ve babası Selim Sırrı Tarcan'ın dans üzerine çalışmaları üzerinden, Osmanlı geleneklerinden Batılılaşma ve modern dans anlayışlarına doğru yaşanan değişim inceleniyor.
Bu dönüşüm, dansın sadece müzik eşliğinde hareket etmek olmadığını gösteriyor.
Dans aynı zamanda:
Toplumun modernlik anlayışını,
kadın ve erkeklerin kamusal alandaki görünürlüğünü,
eğitim anlayışını,
sanatın nasıl tanımlandığını
ve
gelenek ile yenilik arasındaki ilişkiyi
yansıtabiliyor.
Dolayısıyla “raks” kelimesini öğrenirken aslında küçük bir kültür tarihi kapısı açıyoruz.
Hikâyenin Sonunda Masaya Dönersek
O gece arkadaşlarla yaptığımız konuşmanın sonunda müzik hâlâ devam ediyordu.
Mert telefonuna baktı.
“Geç oldu.”
Elif:
“Bir parça daha.”
Mert:
“Yarın erken kalkacağız.”
Elif:
“Bir şarkılık zamanımız var.”
Mert hesapladı.
Gerçekten de bir şarkılık zaman vardı.
Müzik yeniden başladı.
Bu kez kimse “raks edelim” demedi.
Ama herkes ayağa kalktı.
Belki de o an kelimenin anlamını daha iyi anlamıştık.
Raks yalnızca sözlükte “dans” olarak yazılan bir kelime değildi.
Bir hareketti.
Bir ifade biçimiydi.
Bazen eğlenceydi.
Bazen sahne sanatının bir parçasıydı.
Bazen toplumun kadın ve erkeklere biçtiği rollerin sınırlarını görünür hâle getiriyordu.
Bazen de insanların bütün farklılıklarını birkaç dakikalığına geride bırakıp aynı ritme ayak uydurmasıydı.
Ve “raks edelim” cümlesi belki de bu yüzden kulağa “dans edelim”den biraz daha farklı geliyor.
Çünkü eski bir kelime, beraberinde eski zamanların sesini de getiriyor.
Kısacası “Raks Edelim” Ne Demek?
“Raks edelim” ifadesinin en açık ve doğrudan anlamı:
“Dans edelim, oynayalım.”
demektir.
“Raks” Arapça kökenli bir kelimedir ve Türkçede özellikle edebî, tarihî veya geleneksel bağlamlarda karşımıza çıkar. “Raks etmek” ise sözlük anlamıyla “oynamak, dans etmek”tir.
Fakat kelimenin kültürel arka planına baktığımızda mesele yalnızca sözlük anlamıyla sınırlı kalmaz. Osmanlı eğlence kültüründeki çengi, köçek ve rakkas gibi figürler; dansın meslek, gösteri ve toplumsal ilişki biçimi olarak nasıl farklı anlamlar taşıyabildiğini gösterir.
Belki de bu yüzden eski kelimeleri araştırmak eğlencelidir.
Çünkü bazen tek bir kelime, bir kapı gibidir.
Kapıyı açarsınız.
Karşınıza bir dans çıkar.
Sonra müzik.
Sonra eski bir İstanbul gecesi.
Sonra Osmanlı eğlence kültürü.
Sonra kadınların ve erkeklerin toplum içindeki değişen rolleri.
Sonra modernleşme.
Ve en sonunda yine kendimize döneriz.
Şimdi biri size “Raks edelim mi?” dese, yalnızca “dans edelim” diye düşünür müsünüz?
Yoksa o iki kelimenin arkasındaki uzun kültür hikâyesini de hatırlayıp gülümser misiniz?
Belki de en güzel tarafı budur.
Bazı kelimeler sadece konuşulmaz.
Biraz da yaşatılır.
Kaynakları metin içinde tutarlı gösterHikâyeyi 1000 kelimeyi aşacak şekilde güçlendir
Kaynakları metin içinde tutarlı göster
Hikâyeyi 1000 kelimeyi aşacak şekilde güçlendir
Açılıştaki kişisel anlatımı somutlaştır
“Yani geçmişte erkek dansçıların sahneye çıkması bugünkü beklentilerimizden farklı bir toplumsal ortam yaratıyordu.”
Elif cevap verdi:
“Evet. Hatta bazı dönemlerde dans, bugün düşündüğümüzden çok daha farklı toplumsal anlamlar taşıyabiliyordu.”
Bu konuşma bize önemli bir şey öğretti:
Geçmiş toplumları bugünün alışkanlıklarıyla açıklamaya çalışmak çoğu zaman yanıltıcı olabilir.
Bir dönemde sıradan kabul edilen bir davranış başka bir dönemde tartışmalı olabilir. Aynı şekilde bugün bize olağan gelen bazı davranışların geçmişte farklı karşılıkları bulunabilir.
Erkekler Planladı, Kadınlar Hissetti mi? Hikâyenin Asıl Sorusu
Burada arkadaş grubumuz arasında daha farklı bir tartışma başladı.
Mert şöyle dedi:
“Dans organizasyonunda benim yaptığım gibi planlama daha çok sonuç almaya yönelik.”
Elif gülümsedi:
“Ben de insanların birbirleriyle nasıl iletişim kurduğuna dikkat ediyorum.”
Sonra ikisi de aynı anda sustu.
Çünkü bu iki özelliği erkeklere ve kadınlara aitmiş gibi anlatmanın ne kadar kolay, ama ne kadar yanıltıcı olduğunu fark ettiler.
Gerçek hayatta stratejik düşünen kadınlar da vardır.
Empati kuran erkekler de.
Aynı insan hem planlama yapabilir hem de başkasının duygusunu önemseyebilir.
Bizim hikâyedeki karakterlerin farklılıkları cinsiyetlerinden değil, kişiliklerinden ve deneyimlerinden kaynaklanıyor.
Mert'in çözüm odaklı olması, “erkekler böyledir” diye açıklanamaz.
Elif'in ilişkileri gözetmesi de “kadınlar böyledir” diye genellenemez.
Asıl güzel olan, iki yaklaşım birleştiğinde ortaya çıkan sonuçtur.
Mert:
“Ne zaman başlayacağımızı belirleyelim.”
Elif:
“İnsanların hazır olup olmadığını da gözden kaçırmayalım.”
Mert:
“Öyleyse önce ortamı hazırlayalım.”
Elif:
“Sonra herkesin kendisini rahat hissedebileceği bir alan oluşturalım.”
Ve sonunda müzik başladı.
“Raks Edelim” Sözünün Günümüzdeki Hissi
Bugün birinin “raks edelim” demesi genellikle ciddi bir tarihsel açıklama gerektirmez.
Büyük ihtimalle basitçe:
“Hadi dans edelim.”
demek istiyordur.
Fakat ifade, “dans edelim”den daha edebî ve nostaljik duyulabilir.
Özellikle şiirlerde, edebî metinlerde, eski Türkçe havası taşıyan konuşmalarda veya geleneksel kültürden söz edilirken tercih edilebilir.
Örneğin:
“Müzik başladı, hadi raks edelim.”
Burada anlam doğrudan danstır.
“Yapraklar rüzgârla raks ediyordu.”
dediğimizde ise kelime mecazî bir güzellik kazanır. Yaprakların rüzgârla hareket etmesi, adeta dans etmeleri gibi tasvir edilir.
Bu kullanım, “raks” kelimesinin yalnızca insan hareketiyle sınırlı olmadığını da gösterir.
Zaten sözlükte “salınım” anlamının bulunması da kelimenin hareket fikriyle olan bağını ortaya koyar.
Cumhuriyet Döneminde Dansın Değişen Anlamı
Hikâyemizin geçtiği eski konağın kapısından çıkıp biraz daha ileriye, Cumhuriyet dönemine geçelim.
Dansın toplumsal anlamı zaman içinde yeniden şekillendi.
Cambridge University Press'te yayımlanan Arzu Öztürkmen'in çalışması, Osmanlı'dan erken Cumhuriyet dönemine geçişte dans anlayışının dönüşümünü ele alıyor. Çalışmada Selma Selim Sırrı ve babası Selim Sırrı Tarcan'ın dans üzerine çalışmaları üzerinden, Osmanlı geleneklerinden Batılılaşma ve modern dans anlayışlarına doğru yaşanan değişim inceleniyor.
Bu dönüşüm, dansın sadece müzik eşliğinde hareket etmek olmadığını gösteriyor.
Dans aynı zamanda:
Toplumun modernlik anlayışını,
kadın ve erkeklerin kamusal alandaki görünürlüğünü,
eğitim anlayışını,
sanatın nasıl tanımlandığını
ve
gelenek ile yenilik arasındaki ilişkiyi
yansıtabiliyor.
Dolayısıyla “raks” kelimesini öğrenirken aslında küçük bir kültür tarihi kapısı açıyoruz.
Hikâyenin Sonunda Masaya Dönersek
O gece arkadaşlarla yaptığımız konuşmanın sonunda müzik hâlâ devam ediyordu.
Mert telefonuna baktı.
“Geç oldu.”
Elif:
“Bir parça daha.”
Mert:
“Yarın erken kalkacağız.”
Elif:
“Bir şarkılık zamanımız var.”
Mert hesapladı.
Gerçekten de bir şarkılık zaman vardı.
Müzik yeniden başladı.
Bu kez kimse “raks edelim” demedi.
Ama herkes ayağa kalktı.
Belki de o an kelimenin anlamını daha iyi anlamıştık.
Raks yalnızca sözlükte “dans” olarak yazılan bir kelime değildi.
Bir hareketti.
Bir ifade biçimiydi.
Bazen eğlenceydi.
Bazen sahne sanatının bir parçasıydı.
Bazen toplumun kadın ve erkeklere biçtiği rollerin sınırlarını görünür hâle getiriyordu.
Bazen de insanların bütün farklılıklarını birkaç dakikalığına geride bırakıp aynı ritme ayak uydurmasıydı.
Ve “raks edelim” cümlesi belki de bu yüzden kulağa “dans edelim”den biraz daha farklı geliyor.
Çünkü eski bir kelime, beraberinde eski zamanların sesini de getiriyor.
Kısacası “Raks Edelim” Ne Demek?
“Raks edelim” ifadesinin en açık ve doğrudan anlamı:
“Dans edelim, oynayalım.”
demektir.
“Raks” Arapça kökenli bir kelimedir ve Türkçede özellikle edebî, tarihî veya geleneksel bağlamlarda karşımıza çıkar. “Raks etmek” ise sözlük anlamıyla “oynamak, dans etmek”tir.
Fakat kelimenin kültürel arka planına baktığımızda mesele yalnızca sözlük anlamıyla sınırlı kalmaz. Osmanlı eğlence kültüründeki çengi, köçek ve rakkas gibi figürler; dansın meslek, gösteri ve toplumsal ilişki biçimi olarak nasıl farklı anlamlar taşıyabildiğini gösterir.
Belki de bu yüzden eski kelimeleri araştırmak eğlencelidir.
Çünkü bazen tek bir kelime, bir kapı gibidir.
Kapıyı açarsınız.
Karşınıza bir dans çıkar.
Sonra müzik.
Sonra eski bir İstanbul gecesi.
Sonra Osmanlı eğlence kültürü.
Sonra kadınların ve erkeklerin toplum içindeki değişen rolleri.
Sonra modernleşme.
Ve en sonunda yine kendimize döneriz.
Şimdi biri size “Raks edelim mi?” dese, yalnızca “dans edelim” diye düşünür müsünüz?
Yoksa o iki kelimenin arkasındaki uzun kültür hikâyesini de hatırlayıp gülümser misiniz?
Belki de en güzel tarafı budur.
Bazı kelimeler sadece konuşulmaz.
Biraz da yaşatılır.
Kaynakları metin içinde tutarlı gösterHikâyeyi 1000 kelimeyi aşacak şekilde güçlendir
Kaynakları metin içinde tutarlı göster
Hikâyeyi 1000 kelimeyi aşacak şekilde güçlendir
Açılıştaki kişisel anlatımı somutlaştır