PACS Evlilik Nedir? Fransa’da Başlayan Birliktelik Modelinin Hukuki, Sosyal ve Ekonomik Anlamı
Bir süredir “PACS evlilik mi, değil mi?” sorusuna denk geliyorum ve açıkçası ilk bakışta insanın kafasının karışması çok normal. Çünkü PACS, bir yandan çiftlere devlet tarafından tanınan ciddi hukuki haklar ve yükümlülükler getiriyor, diğer yandan klasik anlamdaki evlilikle aynı hukuki statüye sahip değil. Üstelik Türkiye’de günlük konuşmada “PACS evliliği” denildiğinde, sanki Fransa’daki medeni evliliğin başka bir versiyonuymuş gibi anlaşılabiliyor.
Aslında konu bundan daha ilginç. PACS, yalnızca iki insanın ilişkisini resmileştiren bir belge değil; toplumun “aile nedir, çift olmak ne demektir, devlet özel hayata ne kadar müdahil olmalıdır?” gibi sorulara verdiği cevaplardan biri. Bu yüzden PACS’ı anlamak için sadece hukuk maddelerine değil, Fransa’nın son birkaç on yıldaki toplumsal dönüşümüne, ekonomik koşullara, cinsiyet rollerine ve aile anlayışındaki değişime de bakmak gerekiyor.
En kısa tanımıyla PACS, Fransızca “Pacte civil de solidarité” yani “Medeni Dayanışma Sözleşmesi”dir. İki yetişkinin ortak yaşamını hukuken düzenleyen bir birliktelik biçimidir. 1999 yılında oluşturulmuş, başlangıçta özellikle aynı cinsiyetten çiftlerin hukuken tanınması açısından önemli bir işlev görmüş, zaman içinde farklı cinsiyetten çiftler tarafından da yaygın biçimde kullanılmaya başlanmıştır. Légifrance+1
PACS Tam Olarak Evlilik Midir?
Buradaki en önemli ayrım şu: PACS hukuken evlilik değildir. Daha doğru ifade, “evliliğe alternatif veya evlilikten farklı bir resmi birliktelik statüsü” demektir.
Fransız hukukunda PACS, iki yetişkinin ortak yaşamını düzenlemek amacıyla yaptığı bir sözleşme olarak tanımlanmıştır. 15 Kasım 1999 tarihli yasa, PACS'ı farklı veya aynı cinsiyetten iki yetişkin arasında kurulabilen bir sözleşme olarak düzenlemiştir. Légifrance+1
Bu ayrım özellikle miras ve malvarlığı konusunda önem kazanıyor. PACS yapan iki kişinin ilişkisi devlet tarafından tanınır; ancak PACS ile evliliğin bütün hukuki sonuçları aynı değildir. Örneğin miras konusunda “partner olmak” ile “eş olmak” arasında önemli farklılıklar bulunabilir. Bu nedenle PACS yapan bir kişinin vasiyetname, mal rejimi ve mülkiyet konularını ayrıca düşünmesi oldukça önemlidir.
Bence PACS'ın en yanlış anlaşılan yönü tam da burada ortaya çıkıyor: İnsanlar “resmi birliktelik” ile “evlilik” kavramlarını birbirinin yerine kullanabiliyor. Oysa hukuk açısından bir birlikteliğin devlet tarafından tanınması, onun evlilikle tamamen aynı sonuçları doğurduğu anlamına gelmiyor.
PACS Nasıl Ortaya Çıktı? Tarihsel Arka Plan
PACS'ın doğuşunu 1990'ların Fransa'sındaki toplumsal değişimden bağımsız düşünmek mümkün değil.
20. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'da evlilik dışı birlikte yaşama giderek daha kabul edilebilir hale gelmişti. Araştırmacılar Claude Martin ve Irène Théry, bu dönüşümü evlilik kurumunun tamamen ortadan kalkmasından ziyade, insanların ilişki ve aile kurma biçimlerinin çeşitlenmesi olarak değerlendiriyordu. Onlara göre mesele sadece evliliğin azalması değildi; evlilik kavramının toplumsal anlamı da değişiyordu. OUP Academic
1999'da çıkarılan yasa bu değişimin hukuki karşılıklarından biri oldu. İlginç olan nokta, PACS'ın ilk döneminde aynı cinsiyetten çiftlerin hukuki tanınmasıyla çok güçlü biçimde bağlantılı olmasıdır. Daha sonra ise farklı cinsiyetten çiftler PACS'ı giderek daha fazla kullanmaya başladı. ined.fr
Burada tarihin ironik tarafı var: Bir grup için hukuki görünürlük ve eşitlik aracı olarak başlayan sistem, zamanla toplumun çok daha geniş bir kesimi tarafından evliliğe alternatif olarak kullanılmaya başladı.
Yani PACS'ın tarihi aslında “evliliğin yerine yeni bir kurum geldi” şeklinde basit bir hikâye değil. Daha çok, aile hukukunun toplumdaki gerçek yaşam biçimlerine ayak uydurmaya çalışmasının hikâyesi.
PACS Neden Bu Kadar Yaygınlaştı?
İstatistikler burada oldukça ilginç bir tablo ortaya koyuyor.
INSEE'nin Ocak 2026'da yayımladığı verilere göre Fransa'da 2024 yılında 197.176 PACS kaydedildi. Bunların yaklaşık 186.787'si farklı cinsiyetten çiftler, 10.389'u ise aynı cinsiyetten çiftler arasındaydı. Aynı yıl toplam evlilik sayısı 248.174 olarak kaydedildi. Insee
Bu rakamların özellikle 1999'daki başlangıçla karşılaştırılması çok şey anlatıyor. 2000 yılında yaklaşık 22 bin PACS yapılırken sayı 2010'da 205 binin üzerine çıkmıştı. Daha sonraki yıllarda da PACS, Fransa'daki önemli birliktelik biçimlerinden biri olarak kaldı. Insee
Üstelik 2020 gibi olağanüstü bir yılda PACS sayısı 173.894 olurken evlilik sayısı 154.581'e kadar düşmüştü. Bu farkın pandemi koşullarıyla ilişkili olduğunu özellikle belirtmek gerekiyor; tek bir yıl üzerinden uzun vadeli toplumsal eğilim çıkarmak doğru olmaz. Ancak PACS'ın artık marjinal bir uygulama olmadığını göstermesi açısından ilginç bir veri. ined.fr
Bana göre burada ekonomik ve kültürel iki neden birlikte çalışıyor.
Birincisi, insanlar uzun vadeli ilişkiyi önemserken evliliğin beraberinde getirdiği bütün sembolik ve hukuki yükleri aynı anda almak istemeyebilir.
İkincisi, modern şehir hayatında ilişki biçimleri daha çeşitlidir. Eğitim süresinin uzaması, kariyer planları, konut maliyetleri, ikinci evlilikler, çocuk sahibi olma kararının ertelenmesi gibi faktörler insanların “önce evlenelim, sonra hayatı kurarız” modelinden uzaklaşmasına yol açabiliyor.
INSEE araştırmaları da PACS'ın özellikle genç yetişkinler arasında belirgin bir yere sahip olduğunu göstermişti. 2016 verilerinde PACS'ın 26-35 yaş arasında daha yoğun görüldüğü ve eğitim, konut sahipliği, çocuk sahibi olma gibi sosyoekonomik değişkenlerle ilişki gösterdiği görülüyordu. Insee
PACS Yapan Bir Çift İçin Günlük Hayat Ne Anlama Geliyor?
PACS'ın romantik tarafıyla hukuki tarafını birbirinden ayırmak gerekiyor.
Romantik açıdan PACS yapan bir çift, kendisini evli hissetmek zorunda değil. Kimileri için bu statü “biz zaten bir aileyiz, bunun için düğüne ihtiyacımız yok” düşüncesinin ifadesi olabilir. Kimileri içinse ilişkiyi ciddileştiren resmi bir adım olabilir.
Hukuki açıdan ise ortak yaşam, maddi destek, bazı vergi ve sosyal haklar gibi alanlarda sonuçlar doğurur. İlk PACS yasasının kendisi bile vergi, sosyal güvenlik, kira ve çalışma hayatına ilişkin çeşitli düzenlemeler getirmişti. Légifrance+1
Fakat önemli bir nokta var: PACS'ın şartları zaman içerisinde değişmiştir. 1999'daki ilk yasa ile bugünkü uygulamayı birebir aynı kabul etmek yanlış olur. Fransız hukukunda yıllar içinde PACS'ın malvarlığı, kayıt ve fesih süreçleri dahil birçok yönü değiştirilmiştir. Bu yüzden Fransa'da gerçekten PACS yapmayı düşünen birinin eski internet yazılarına değil, güncel resmi hukuk bilgilerine bakması gerekir.
Erkeklerin ve Kadınların PACS'a Bakışı Farklı Olabilir mi?
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir konu var. “Erkekler stratejik düşünür, kadınlar duygusal düşünür” gibi kesin ifadeler bilimsel açıdan fazla basitleştirici olur. Aynı cinsiyet içinde bile insanların ilişkiye, paraya, aileye ve geleceğe bakışları son derece farklı olabilir.
Ama forum tartışması açısından iki farklı bakış açısını örneklemek faydalı olabilir.
Bazı erkekler PACS'ı daha çok hukuki ve ekonomik sonuçları üzerinden değerlendirebilir: Mal paylaşımı nasıl olacak? Ortak vergi durumu ne? Ayrılık halinde ne olur? Konut kimin üzerine? Çocuk olursa hukuki durum nasıl değişir?
Bazı kadınlar ise aynı konuların yanında bakım, sosyal destek, aile çevresi ve ilişkinin toplum tarafından nasıl algılandığı gibi konulara daha fazla ağırlık verebilir.
Fakat bunun tersinin de sayısız örneği vardır. Mali planlamayı çok ayrıntılı yapan kadınlar olduğu gibi, ilişkinin duygusal güvenliği ve aile bağları üzerinde yoğunlaşan erkekler de vardır.
Dolayısıyla cinsiyetten çok, kişinin geçmiş deneyimi, ekonomik bağımsızlığı, yaşı, önceki ilişkileri, çocuk sahibi olup olmaması ve ailesinin tutumu belirleyici olabilir.
Nitekim Fransız sosyoloji araştırmaları da PACS yapanlarla evlenenler arasında belirli sosyodemografik farklılıklar bulmuş, fakat zaman içinde bu farklılıkların azaldığını göstermiştir. INED araştırmalarında ilk dönem PACS kullanıcılarının daha eğitimli, daha sık çocuksuz ve belirli meslek gruplarında yoğunlaştığı; sonrasında PACS'ın daha geniş toplumsal kesimlere yayıldığı görülüyor. ined.fr
Bir süredir “PACS evlilik mi, değil mi?” sorusuna denk geliyorum ve açıkçası ilk bakışta insanın kafasının karışması çok normal. Çünkü PACS, bir yandan çiftlere devlet tarafından tanınan ciddi hukuki haklar ve yükümlülükler getiriyor, diğer yandan klasik anlamdaki evlilikle aynı hukuki statüye sahip değil. Üstelik Türkiye’de günlük konuşmada “PACS evliliği” denildiğinde, sanki Fransa’daki medeni evliliğin başka bir versiyonuymuş gibi anlaşılabiliyor.
Aslında konu bundan daha ilginç. PACS, yalnızca iki insanın ilişkisini resmileştiren bir belge değil; toplumun “aile nedir, çift olmak ne demektir, devlet özel hayata ne kadar müdahil olmalıdır?” gibi sorulara verdiği cevaplardan biri. Bu yüzden PACS’ı anlamak için sadece hukuk maddelerine değil, Fransa’nın son birkaç on yıldaki toplumsal dönüşümüne, ekonomik koşullara, cinsiyet rollerine ve aile anlayışındaki değişime de bakmak gerekiyor.
En kısa tanımıyla PACS, Fransızca “Pacte civil de solidarité” yani “Medeni Dayanışma Sözleşmesi”dir. İki yetişkinin ortak yaşamını hukuken düzenleyen bir birliktelik biçimidir. 1999 yılında oluşturulmuş, başlangıçta özellikle aynı cinsiyetten çiftlerin hukuken tanınması açısından önemli bir işlev görmüş, zaman içinde farklı cinsiyetten çiftler tarafından da yaygın biçimde kullanılmaya başlanmıştır. Légifrance+1
PACS Tam Olarak Evlilik Midir?
Buradaki en önemli ayrım şu: PACS hukuken evlilik değildir. Daha doğru ifade, “evliliğe alternatif veya evlilikten farklı bir resmi birliktelik statüsü” demektir.
Fransız hukukunda PACS, iki yetişkinin ortak yaşamını düzenlemek amacıyla yaptığı bir sözleşme olarak tanımlanmıştır. 15 Kasım 1999 tarihli yasa, PACS'ı farklı veya aynı cinsiyetten iki yetişkin arasında kurulabilen bir sözleşme olarak düzenlemiştir. Légifrance+1
Bu ayrım özellikle miras ve malvarlığı konusunda önem kazanıyor. PACS yapan iki kişinin ilişkisi devlet tarafından tanınır; ancak PACS ile evliliğin bütün hukuki sonuçları aynı değildir. Örneğin miras konusunda “partner olmak” ile “eş olmak” arasında önemli farklılıklar bulunabilir. Bu nedenle PACS yapan bir kişinin vasiyetname, mal rejimi ve mülkiyet konularını ayrıca düşünmesi oldukça önemlidir.
Bence PACS'ın en yanlış anlaşılan yönü tam da burada ortaya çıkıyor: İnsanlar “resmi birliktelik” ile “evlilik” kavramlarını birbirinin yerine kullanabiliyor. Oysa hukuk açısından bir birlikteliğin devlet tarafından tanınması, onun evlilikle tamamen aynı sonuçları doğurduğu anlamına gelmiyor.
PACS Nasıl Ortaya Çıktı? Tarihsel Arka Plan
PACS'ın doğuşunu 1990'ların Fransa'sındaki toplumsal değişimden bağımsız düşünmek mümkün değil.
20. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'da evlilik dışı birlikte yaşama giderek daha kabul edilebilir hale gelmişti. Araştırmacılar Claude Martin ve Irène Théry, bu dönüşümü evlilik kurumunun tamamen ortadan kalkmasından ziyade, insanların ilişki ve aile kurma biçimlerinin çeşitlenmesi olarak değerlendiriyordu. Onlara göre mesele sadece evliliğin azalması değildi; evlilik kavramının toplumsal anlamı da değişiyordu. OUP Academic
1999'da çıkarılan yasa bu değişimin hukuki karşılıklarından biri oldu. İlginç olan nokta, PACS'ın ilk döneminde aynı cinsiyetten çiftlerin hukuki tanınmasıyla çok güçlü biçimde bağlantılı olmasıdır. Daha sonra ise farklı cinsiyetten çiftler PACS'ı giderek daha fazla kullanmaya başladı. ined.fr
Burada tarihin ironik tarafı var: Bir grup için hukuki görünürlük ve eşitlik aracı olarak başlayan sistem, zamanla toplumun çok daha geniş bir kesimi tarafından evliliğe alternatif olarak kullanılmaya başladı.
Yani PACS'ın tarihi aslında “evliliğin yerine yeni bir kurum geldi” şeklinde basit bir hikâye değil. Daha çok, aile hukukunun toplumdaki gerçek yaşam biçimlerine ayak uydurmaya çalışmasının hikâyesi.
PACS Neden Bu Kadar Yaygınlaştı?
İstatistikler burada oldukça ilginç bir tablo ortaya koyuyor.
INSEE'nin Ocak 2026'da yayımladığı verilere göre Fransa'da 2024 yılında 197.176 PACS kaydedildi. Bunların yaklaşık 186.787'si farklı cinsiyetten çiftler, 10.389'u ise aynı cinsiyetten çiftler arasındaydı. Aynı yıl toplam evlilik sayısı 248.174 olarak kaydedildi. Insee
Bu rakamların özellikle 1999'daki başlangıçla karşılaştırılması çok şey anlatıyor. 2000 yılında yaklaşık 22 bin PACS yapılırken sayı 2010'da 205 binin üzerine çıkmıştı. Daha sonraki yıllarda da PACS, Fransa'daki önemli birliktelik biçimlerinden biri olarak kaldı. Insee
Üstelik 2020 gibi olağanüstü bir yılda PACS sayısı 173.894 olurken evlilik sayısı 154.581'e kadar düşmüştü. Bu farkın pandemi koşullarıyla ilişkili olduğunu özellikle belirtmek gerekiyor; tek bir yıl üzerinden uzun vadeli toplumsal eğilim çıkarmak doğru olmaz. Ancak PACS'ın artık marjinal bir uygulama olmadığını göstermesi açısından ilginç bir veri. ined.fr
Bana göre burada ekonomik ve kültürel iki neden birlikte çalışıyor.
Birincisi, insanlar uzun vadeli ilişkiyi önemserken evliliğin beraberinde getirdiği bütün sembolik ve hukuki yükleri aynı anda almak istemeyebilir.
İkincisi, modern şehir hayatında ilişki biçimleri daha çeşitlidir. Eğitim süresinin uzaması, kariyer planları, konut maliyetleri, ikinci evlilikler, çocuk sahibi olma kararının ertelenmesi gibi faktörler insanların “önce evlenelim, sonra hayatı kurarız” modelinden uzaklaşmasına yol açabiliyor.
INSEE araştırmaları da PACS'ın özellikle genç yetişkinler arasında belirgin bir yere sahip olduğunu göstermişti. 2016 verilerinde PACS'ın 26-35 yaş arasında daha yoğun görüldüğü ve eğitim, konut sahipliği, çocuk sahibi olma gibi sosyoekonomik değişkenlerle ilişki gösterdiği görülüyordu. Insee
PACS Yapan Bir Çift İçin Günlük Hayat Ne Anlama Geliyor?
PACS'ın romantik tarafıyla hukuki tarafını birbirinden ayırmak gerekiyor.
Romantik açıdan PACS yapan bir çift, kendisini evli hissetmek zorunda değil. Kimileri için bu statü “biz zaten bir aileyiz, bunun için düğüne ihtiyacımız yok” düşüncesinin ifadesi olabilir. Kimileri içinse ilişkiyi ciddileştiren resmi bir adım olabilir.
Hukuki açıdan ise ortak yaşam, maddi destek, bazı vergi ve sosyal haklar gibi alanlarda sonuçlar doğurur. İlk PACS yasasının kendisi bile vergi, sosyal güvenlik, kira ve çalışma hayatına ilişkin çeşitli düzenlemeler getirmişti. Légifrance+1
Fakat önemli bir nokta var: PACS'ın şartları zaman içerisinde değişmiştir. 1999'daki ilk yasa ile bugünkü uygulamayı birebir aynı kabul etmek yanlış olur. Fransız hukukunda yıllar içinde PACS'ın malvarlığı, kayıt ve fesih süreçleri dahil birçok yönü değiştirilmiştir. Bu yüzden Fransa'da gerçekten PACS yapmayı düşünen birinin eski internet yazılarına değil, güncel resmi hukuk bilgilerine bakması gerekir.
Erkeklerin ve Kadınların PACS'a Bakışı Farklı Olabilir mi?
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir konu var. “Erkekler stratejik düşünür, kadınlar duygusal düşünür” gibi kesin ifadeler bilimsel açıdan fazla basitleştirici olur. Aynı cinsiyet içinde bile insanların ilişkiye, paraya, aileye ve geleceğe bakışları son derece farklı olabilir.
Ama forum tartışması açısından iki farklı bakış açısını örneklemek faydalı olabilir.
Bazı erkekler PACS'ı daha çok hukuki ve ekonomik sonuçları üzerinden değerlendirebilir: Mal paylaşımı nasıl olacak? Ortak vergi durumu ne? Ayrılık halinde ne olur? Konut kimin üzerine? Çocuk olursa hukuki durum nasıl değişir?
Bazı kadınlar ise aynı konuların yanında bakım, sosyal destek, aile çevresi ve ilişkinin toplum tarafından nasıl algılandığı gibi konulara daha fazla ağırlık verebilir.
Fakat bunun tersinin de sayısız örneği vardır. Mali planlamayı çok ayrıntılı yapan kadınlar olduğu gibi, ilişkinin duygusal güvenliği ve aile bağları üzerinde yoğunlaşan erkekler de vardır.
Dolayısıyla cinsiyetten çok, kişinin geçmiş deneyimi, ekonomik bağımsızlığı, yaşı, önceki ilişkileri, çocuk sahibi olup olmaması ve ailesinin tutumu belirleyici olabilir.
Nitekim Fransız sosyoloji araştırmaları da PACS yapanlarla evlenenler arasında belirli sosyodemografik farklılıklar bulmuş, fakat zaman içinde bu farklılıkların azaldığını göstermiştir. INED araştırmalarında ilk dönem PACS kullanıcılarının daha eğitimli, daha sık çocuksuz ve belirli meslek gruplarında yoğunlaştığı; sonrasında PACS'ın daha geniş toplumsal kesimlere yayıldığı görülüyor. ined.fr