Duru
New member
Bu örüntüler, kelimenin anlamıyla dil bilgisel işlevi arasındaki ilişkiyi görünür hâle getirir. İlk örnekte bir eylem gerçekleştirilir, ikinci örnekte bütünün bileşenleri tanımlanır, üçüncü örnekte ise bütünü meydana getiren unsurlar özne olarak kullanılır.
Douglas Biber ve çalışma arkadaşlarının Longman Grammar of Spoken and Written English (1999) adlı kapsamlı araştırması da konuşma ve yazı dilinin dil bilgisel özelliklerini derlem verileri üzerinden inceler. Derlem dilbilimi, gerçek metinlerden oluşan geniş veri kümelerindeki kullanımları inceleyerek hangi yapıların hangi bağlamlarda tercih edildiğini araştırır.
Bu araştırmaların ortaya koyduğu genel yöntemsel sonuç şudur: Dil bilgisel bir örüntüyü anlamak için kuralın yanı sıra gerçek kullanıma, bağlama ve sözcüklerin birlikte görülme eğilimlerine bakılmalıdır.
Burada bilimsel açıdan önemli bir ayrım yapmak gerekir. Söz konusu çalışmalar genel olarak dil bilgisel örüntülerin incelenmesini destekler; ancak bu kaynaklardan hareketle compose of, compose from ve compose with ifadelerinin güncel kullanım sıklıkları hakkında belirli sayısal sonuçlar çıkarmak doğru olmaz. Böyle bir iddia için doğrudan derlem sorgulaması yapılması gerekir.
7. Konuyu Araştırmak İçin Nasıl Bir Yöntem İzlenebilir?
Compose fiilinin edatlarla kullanımını bilimsel bir yaklaşımla incelemek isteyen biri için küçük ölçekli bir derlem araştırması oldukça öğretici olabilir.
Araştırmanın amacı, compose fiilinin farklı bağlamlarda hangi dil bilgisel yapılarda kullanıldığını belirlemek ve bu yapıların anlamlarını karşılaştırmak olarak tanımlanabilir.
Birinci aşama: Veri kaynaklarını belirlemek.
British National Corpus (BNC), British English kullanımını incelemek için başvurulabilecek kaynaklardan biridir. Corpus of Contemporary American English (COCA) ise Amerikan İngilizcesinin farklı türlerdeki kullanımını araştırmaya yardımcı olur. Bu tür derlemler, yazılı ve sözlü dildeki örnekleri bağlamlarıyla değerlendirmeyi mümkün kılar.
İkinci aşama: Arama kalıplarını oluşturmak.
Araştırmada compose of, be composed of, compose from, be composed from, compose with ve compose + noun gibi kalıplar ayrı ayrı incelenebilir. Ancak arama sonuçlarının doğru sınıflandırılması gerekir. Örneğin, composed of ifadesinin bütün örnekleri aynı sözdizimsel veya anlamsal işleve sahip olmayabilir.
Üçüncü aşama: Bağlamları kodlamak.
Bulunan örnekler şu kategoriler altında sınıflandırılabilir:
- Bir bütünü meydana getiren bileşenleri belirtme.
- Bir ürünün veya eserin oluşturulma sürecini anlatma.
- Müzik ya da edebî eser üretme.
- Araç, yöntem veya birlikte çalışma ilişkisini ifade etme.
- Edatın bulunmadığı doğrudan nesneli kullanım.
Dördüncü aşama: Bulguları karşılaştırmak.
Her kalıbın kaç kez geçtiği, hangi metin türlerinde kullanıldığı ve hangi anlamları taşıdığı belirlenebilir. İstenirse akademik yazılar ile günlük konuşmalar arasında karşılaştırma da yapılabilir.
Bu aşamada önemli olan, ham sayıları doğrudan dil bilgisel doğruluğun göstergesi olarak kabul etmemektir. Bir ifadenin daha sık görülmesi, onun her bağlamda daha uygun olduğu anlamına gelmez. Ayrıca arama yöntemi, derlemin kapsamı, metinlerin tarihleri ve örneklerin nasıl sınıflandırıldığı sonuçları etkileyebilir.
Dolayısıyla güvenilir bir araştırma, yalnızca sonuçları değil, bu sonuçların nasıl elde edildiğini de açıklamalıdır. Gerçek bir derlem sorgulaması yapılmadan örneklem büyüklüğü, kullanım yüzdesi veya anlamlılık düzeyi vermek bilimsel açıdan uygun değildir.
8. Analitik ve Sosyal Yaklaşımlar: Dil Öğrenmenin Farklı Boyutları
Dil öğrenme yöntemleri tartışılırken bazen erkeklerin analitik ve veri odaklı, kadınların ise sosyal ilişkiler ve empati odaklı düşündüğü ileri sürülür. Ancak bu tür genellemeleri bilimsel bir gerçek gibi kabul etmek doğru değildir. Bireylerin öğrenme stratejileri arasında farklılıklar bulunabilir; bu farklılıkları doğrudan cinsiyete bağlamak için ayrıca güvenilir ve bağlama uygun kanıtlar gerekir.
Compose örneğinde veri odaklı yaklaşım, kelimenin farklı yapılardaki kullanımını sınıflandırmaya ve sıklıkları karşılaştırmaya dayanabilir. Örneğin bir öğrenci, be composed of yapısının örneklerini derlemden toplayarak kullanım örüntülerini inceleyebilir.
Bağlam ve iletişim odaklı yaklaşım ise aynı yapının gerçek bir metinde neyi anlatmak için seçildiğini sorgulayabilir. Bir bilim insanının The sample is composed of three distinct materials demesiyle bir müzik eleştirmeninin The piece is composed of several contrasting themes demesi arasındaki benzerlik ve farklılıklar bu açıdan incelenebilir.
Bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi değildir. Veriler, hangi yapıların kullanıldığını gösterebilir; bağlam analizi ise bu yapıların neden tercih edilmiş olabileceğini anlamaya yardımcı olur.
Ayrıca farklı öğrenenler, cümleleri tablo hâlinde incelemekten, örnekleri yüksek sesle okumaktan, metin yazmaktan veya başkalarıyla tartışmaktan farklı ölçülerde yararlanabilir. Bu tercihler cinsiyet temelinde varsayılmamalı, bireysel öğrenme deneyimleri üzerinden değerlendirilmelidir.
Bana göre bu konuda en verimli yöntem, analitik inceleme ile iletişimsel uygulamayı birleştirmektir. Önce kuralı ve örüntüyü belirlemek, sonra bunları gerçek cümlelerde kullanmak, öğrenilen bilginin kalıcılığını destekleyebilir. Bununla birlikte belirli bir yöntemin diğerlerinden üstün olduğunu söylemek için öğrenme sonuçlarını ölçen ayrı araştırmalara ihtiyaç vardır.
9. İngilizce Öğrenenlerin Sık Yaptığı Hatalar
Compose fiilinde en sık karşılaşılabilecek sorunlar, Türkçedeki anlamdan doğrudan hareket etmek ve benzer fiillerin yapılarını birbirine karıştırmaktır.
Hata 1: The team composes of five people.
Bu cümlede amaç ekibin beş kişiden oluştuğunu söylemekse doğru seçenek The team is composed of five people veya The team consists of five people olacaktır.
Hata 2: The song is composed from five musicians.
Bu ifade, şarkının beş müzisyenden oluştuğunu anlatmak için uygun değildir. İnsanlardan meydana gelen bir müzik grubu anlatılıyorsa The band is composed of five musicians denebilir. Bir şarkının bestelenmesini anlatmak içinse The song was composed by a musician gibi bir yapı kullanılabilir.
Hata 3: The article consists five sections.
Burada consist fiilinden sonra of gelmelidir: The article consists of five sections.
Hata 4: The composer composed of a symphony.
“Besteci bir senfoni besteledi” anlamında doğru cümle The composer composed a symphony şeklindedir. Bu kullanımda compose doğrudan nesne alır ve ardından edat gerekmez.
Bu örneklerden hareketle pratik bir kontrol yöntemi geliştirilebilir. Önce cümlede “oluşturmak” mı yoksa “oluşmak” mı anlatıldığını belirleyin. Ardından öznenin bütünü mü, bileşenleri mi temsil ettiğini kontrol edin. Son olarak fiilin hangi dil bilgisel yapıyı gerektirdiğine bakın.
Bu üç aşamalı kontrol, edatları gelişigüzel ezberlemekten daha işlevsel bir yaklaşım sunar.
10. Sonuç ve Tartışma: Compose Hangi Preposition Alır?
Compose fiilinin hangi edatla kullanılacağı sorusunun tek kelimelik bir cevabı yoktur. Seçim, cümlenin anlamına ve dil bilgisel yapısına bağlıdır.
Bir şeyin hangi bileşenlerden oluştuğunu anlatmak için be composed of yapısı kullanılır. Bir şeyi meydana getiren unsurları özne yapmak mümkündür: Several elements compose the system. Bir eser bestelenirken compose a song gibi doğrudan nesneli bir yapı tercih edilir. From ve with ise belirli bağlamlarda kaynak, malzeme, araç veya yöntem ilişkileri kurabilir; ancak her durumda birbirlerinin yerine geçmezler.
Bilimsel açıdan bakıldığında, bu konunun asıl öğretici yönü tek bir edatı ezberlemek değil, kelime ile cümle yapısı arasındaki ilişkiyi anlamaktır. Sözlükler temel anlamları belirlemeye, dil bilgisi kaynakları yapıları açıklamaya, derlemler ise gerçek kullanımları incelemeye yardımcı olur. Bu kaynakları birlikte değerlendirmek, daha bilinçli dil öğrenme stratejileri geliştirilmesini sağlar.
Tartışmayı ilerletmek için şu sorular üzerinde düşünmeye değer:
1. İngilizce öğrenirken be composed of gibi kalıpları bütün hâlinde ezberlemek mi, yoksa compose, consist ve comprise fiillerinin dil bilgisel özelliklerini karşılaştırmak mı daha etkili olur?
2. Bir kelimenin kullanım sıklığı, onun doğruluğu ve doğallığı hakkında ne ölçüde bilgi verir?
3. Akademik İngilizce öğrenen biri için derlem verileri mi, geleneksel dil bilgisi kitapları mı daha yararlıdır? Bu iki kaynağı nasıl birleştirebiliriz?
4. Sizce The committee is composed of twelve members ile Twelve members compose the committee cümleleri arasındaki anlam ve vurgu farkı akademik yazımda önemli midir?
Bu soruların yanıtları, yalnızca compose fiilini daha doğru kullanmamızı değil, İngilizceyi ezberlenmiş kurallar toplamı yerine sistemli ve araştırılabilir bir dil olarak görmemizi de sağlayabilir.
Kaynakça
1. Biber, D., Johansson, S., Leech, G., Conrad, S. ve Finegan, E. (1999). Longman Grammar of Spoken and Written English. Longman.
2. Hunston, S. ve Francis, G. (2000). Pattern Grammar: A Corpus-Driven Approach to the Lexical Grammar of English. John Benjamins Publishing Company.
3. Goldberg, A. E. (1995). Constructions: A Construction Grammar Approach to Argument Structure. University of Chicago Press.
4. Davies, M. (2008–). The Corpus of Contemporary American English (COCA). Brigham Young University.
5. British National Corpus Consortium. The British National Corpus (BNC).
6. Cambridge Dictionary. Compose, consist ve comprise madde başları; anlam ve kullanım örnekleri.
Douglas Biber ve çalışma arkadaşlarının Longman Grammar of Spoken and Written English (1999) adlı kapsamlı araştırması da konuşma ve yazı dilinin dil bilgisel özelliklerini derlem verileri üzerinden inceler. Derlem dilbilimi, gerçek metinlerden oluşan geniş veri kümelerindeki kullanımları inceleyerek hangi yapıların hangi bağlamlarda tercih edildiğini araştırır.
Bu araştırmaların ortaya koyduğu genel yöntemsel sonuç şudur: Dil bilgisel bir örüntüyü anlamak için kuralın yanı sıra gerçek kullanıma, bağlama ve sözcüklerin birlikte görülme eğilimlerine bakılmalıdır.
Burada bilimsel açıdan önemli bir ayrım yapmak gerekir. Söz konusu çalışmalar genel olarak dil bilgisel örüntülerin incelenmesini destekler; ancak bu kaynaklardan hareketle compose of, compose from ve compose with ifadelerinin güncel kullanım sıklıkları hakkında belirli sayısal sonuçlar çıkarmak doğru olmaz. Böyle bir iddia için doğrudan derlem sorgulaması yapılması gerekir.
7. Konuyu Araştırmak İçin Nasıl Bir Yöntem İzlenebilir?
Compose fiilinin edatlarla kullanımını bilimsel bir yaklaşımla incelemek isteyen biri için küçük ölçekli bir derlem araştırması oldukça öğretici olabilir.
Araştırmanın amacı, compose fiilinin farklı bağlamlarda hangi dil bilgisel yapılarda kullanıldığını belirlemek ve bu yapıların anlamlarını karşılaştırmak olarak tanımlanabilir.
Birinci aşama: Veri kaynaklarını belirlemek.
British National Corpus (BNC), British English kullanımını incelemek için başvurulabilecek kaynaklardan biridir. Corpus of Contemporary American English (COCA) ise Amerikan İngilizcesinin farklı türlerdeki kullanımını araştırmaya yardımcı olur. Bu tür derlemler, yazılı ve sözlü dildeki örnekleri bağlamlarıyla değerlendirmeyi mümkün kılar.
İkinci aşama: Arama kalıplarını oluşturmak.
Araştırmada compose of, be composed of, compose from, be composed from, compose with ve compose + noun gibi kalıplar ayrı ayrı incelenebilir. Ancak arama sonuçlarının doğru sınıflandırılması gerekir. Örneğin, composed of ifadesinin bütün örnekleri aynı sözdizimsel veya anlamsal işleve sahip olmayabilir.
Üçüncü aşama: Bağlamları kodlamak.
Bulunan örnekler şu kategoriler altında sınıflandırılabilir:
- Bir bütünü meydana getiren bileşenleri belirtme.
- Bir ürünün veya eserin oluşturulma sürecini anlatma.
- Müzik ya da edebî eser üretme.
- Araç, yöntem veya birlikte çalışma ilişkisini ifade etme.
- Edatın bulunmadığı doğrudan nesneli kullanım.
Dördüncü aşama: Bulguları karşılaştırmak.
Her kalıbın kaç kez geçtiği, hangi metin türlerinde kullanıldığı ve hangi anlamları taşıdığı belirlenebilir. İstenirse akademik yazılar ile günlük konuşmalar arasında karşılaştırma da yapılabilir.
Bu aşamada önemli olan, ham sayıları doğrudan dil bilgisel doğruluğun göstergesi olarak kabul etmemektir. Bir ifadenin daha sık görülmesi, onun her bağlamda daha uygun olduğu anlamına gelmez. Ayrıca arama yöntemi, derlemin kapsamı, metinlerin tarihleri ve örneklerin nasıl sınıflandırıldığı sonuçları etkileyebilir.
Dolayısıyla güvenilir bir araştırma, yalnızca sonuçları değil, bu sonuçların nasıl elde edildiğini de açıklamalıdır. Gerçek bir derlem sorgulaması yapılmadan örneklem büyüklüğü, kullanım yüzdesi veya anlamlılık düzeyi vermek bilimsel açıdan uygun değildir.
8. Analitik ve Sosyal Yaklaşımlar: Dil Öğrenmenin Farklı Boyutları
Dil öğrenme yöntemleri tartışılırken bazen erkeklerin analitik ve veri odaklı, kadınların ise sosyal ilişkiler ve empati odaklı düşündüğü ileri sürülür. Ancak bu tür genellemeleri bilimsel bir gerçek gibi kabul etmek doğru değildir. Bireylerin öğrenme stratejileri arasında farklılıklar bulunabilir; bu farklılıkları doğrudan cinsiyete bağlamak için ayrıca güvenilir ve bağlama uygun kanıtlar gerekir.
Compose örneğinde veri odaklı yaklaşım, kelimenin farklı yapılardaki kullanımını sınıflandırmaya ve sıklıkları karşılaştırmaya dayanabilir. Örneğin bir öğrenci, be composed of yapısının örneklerini derlemden toplayarak kullanım örüntülerini inceleyebilir.
Bağlam ve iletişim odaklı yaklaşım ise aynı yapının gerçek bir metinde neyi anlatmak için seçildiğini sorgulayabilir. Bir bilim insanının The sample is composed of three distinct materials demesiyle bir müzik eleştirmeninin The piece is composed of several contrasting themes demesi arasındaki benzerlik ve farklılıklar bu açıdan incelenebilir.
Bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi değildir. Veriler, hangi yapıların kullanıldığını gösterebilir; bağlam analizi ise bu yapıların neden tercih edilmiş olabileceğini anlamaya yardımcı olur.
Ayrıca farklı öğrenenler, cümleleri tablo hâlinde incelemekten, örnekleri yüksek sesle okumaktan, metin yazmaktan veya başkalarıyla tartışmaktan farklı ölçülerde yararlanabilir. Bu tercihler cinsiyet temelinde varsayılmamalı, bireysel öğrenme deneyimleri üzerinden değerlendirilmelidir.
Bana göre bu konuda en verimli yöntem, analitik inceleme ile iletişimsel uygulamayı birleştirmektir. Önce kuralı ve örüntüyü belirlemek, sonra bunları gerçek cümlelerde kullanmak, öğrenilen bilginin kalıcılığını destekleyebilir. Bununla birlikte belirli bir yöntemin diğerlerinden üstün olduğunu söylemek için öğrenme sonuçlarını ölçen ayrı araştırmalara ihtiyaç vardır.
9. İngilizce Öğrenenlerin Sık Yaptığı Hatalar
Compose fiilinde en sık karşılaşılabilecek sorunlar, Türkçedeki anlamdan doğrudan hareket etmek ve benzer fiillerin yapılarını birbirine karıştırmaktır.
Hata 1: The team composes of five people.
Bu cümlede amaç ekibin beş kişiden oluştuğunu söylemekse doğru seçenek The team is composed of five people veya The team consists of five people olacaktır.
Hata 2: The song is composed from five musicians.
Bu ifade, şarkının beş müzisyenden oluştuğunu anlatmak için uygun değildir. İnsanlardan meydana gelen bir müzik grubu anlatılıyorsa The band is composed of five musicians denebilir. Bir şarkının bestelenmesini anlatmak içinse The song was composed by a musician gibi bir yapı kullanılabilir.
Hata 3: The article consists five sections.
Burada consist fiilinden sonra of gelmelidir: The article consists of five sections.
Hata 4: The composer composed of a symphony.
“Besteci bir senfoni besteledi” anlamında doğru cümle The composer composed a symphony şeklindedir. Bu kullanımda compose doğrudan nesne alır ve ardından edat gerekmez.
Bu örneklerden hareketle pratik bir kontrol yöntemi geliştirilebilir. Önce cümlede “oluşturmak” mı yoksa “oluşmak” mı anlatıldığını belirleyin. Ardından öznenin bütünü mü, bileşenleri mi temsil ettiğini kontrol edin. Son olarak fiilin hangi dil bilgisel yapıyı gerektirdiğine bakın.
Bu üç aşamalı kontrol, edatları gelişigüzel ezberlemekten daha işlevsel bir yaklaşım sunar.
10. Sonuç ve Tartışma: Compose Hangi Preposition Alır?
Compose fiilinin hangi edatla kullanılacağı sorusunun tek kelimelik bir cevabı yoktur. Seçim, cümlenin anlamına ve dil bilgisel yapısına bağlıdır.
Bir şeyin hangi bileşenlerden oluştuğunu anlatmak için be composed of yapısı kullanılır. Bir şeyi meydana getiren unsurları özne yapmak mümkündür: Several elements compose the system. Bir eser bestelenirken compose a song gibi doğrudan nesneli bir yapı tercih edilir. From ve with ise belirli bağlamlarda kaynak, malzeme, araç veya yöntem ilişkileri kurabilir; ancak her durumda birbirlerinin yerine geçmezler.
Bilimsel açıdan bakıldığında, bu konunun asıl öğretici yönü tek bir edatı ezberlemek değil, kelime ile cümle yapısı arasındaki ilişkiyi anlamaktır. Sözlükler temel anlamları belirlemeye, dil bilgisi kaynakları yapıları açıklamaya, derlemler ise gerçek kullanımları incelemeye yardımcı olur. Bu kaynakları birlikte değerlendirmek, daha bilinçli dil öğrenme stratejileri geliştirilmesini sağlar.
Tartışmayı ilerletmek için şu sorular üzerinde düşünmeye değer:
1. İngilizce öğrenirken be composed of gibi kalıpları bütün hâlinde ezberlemek mi, yoksa compose, consist ve comprise fiillerinin dil bilgisel özelliklerini karşılaştırmak mı daha etkili olur?
2. Bir kelimenin kullanım sıklığı, onun doğruluğu ve doğallığı hakkında ne ölçüde bilgi verir?
3. Akademik İngilizce öğrenen biri için derlem verileri mi, geleneksel dil bilgisi kitapları mı daha yararlıdır? Bu iki kaynağı nasıl birleştirebiliriz?
4. Sizce The committee is composed of twelve members ile Twelve members compose the committee cümleleri arasındaki anlam ve vurgu farkı akademik yazımda önemli midir?
Bu soruların yanıtları, yalnızca compose fiilini daha doğru kullanmamızı değil, İngilizceyi ezberlenmiş kurallar toplamı yerine sistemli ve araştırılabilir bir dil olarak görmemizi de sağlayabilir.
Kaynakça
1. Biber, D., Johansson, S., Leech, G., Conrad, S. ve Finegan, E. (1999). Longman Grammar of Spoken and Written English. Longman.
2. Hunston, S. ve Francis, G. (2000). Pattern Grammar: A Corpus-Driven Approach to the Lexical Grammar of English. John Benjamins Publishing Company.
3. Goldberg, A. E. (1995). Constructions: A Construction Grammar Approach to Argument Structure. University of Chicago Press.
4. Davies, M. (2008–). The Corpus of Contemporary American English (COCA). Brigham Young University.
5. British National Corpus Consortium. The British National Corpus (BNC).
6. Cambridge Dictionary. Compose, consist ve comprise madde başları; anlam ve kullanım örnekleri.